SHARM-EL-SHEIKH - Het lijkt wel of het scenario van Steven Spielbergs blockbuster Jaws zich momenteel aan het afspelen is in Egyptische toeristenparadijs Sharm el-Sheikh. Een Duitse toeriste stierf na een aanval van een witpunthaai. Het was de vijfde aanval in amper een week tijd.

Bij de vorige liepen drie Russische toeristen en een vrouw uit Oekraïne zware verwondingen op. De Egyptische overheid kondigde vorige week donderdag nog aan dat het probleem opgelost was. Twee haaien waren gevangen. De foto's daarvan werden getoond en het was back to sun, sea & fun business. Zo simpel was het dus niet. Sharm zit met een serieus haaienprobleem. En het blijkt dat het dit vooral aan zichzelf heeft te danken.

Nieuw zwemverbod
In Sharm-el-Sheikh waar jaarlijks meer dan drie miljoen toeristen komen zonnen en snorkelen, hebben de autoriteiten tegen hun zin in weer besloten toeristen te verbieden het water in te gaan. Daarvoor moest eerst een 70-jarige Duitse toeriste sterven. Zij was een regelmatige hotelgaste van het luxueuse Hyatt Regency, die gewoon was dagelijks een duik te nemen. Een witpunthaai beet haar in de arm en de toeriste stierf enkele minuten later.

De Egyptische autoriteiten reageerden verrast maar kordaat met een nieuw waterverbod voor zeker 72 uur. Ze waren ervan overtuigd dat ze door twee flinke witpunthaaien aan de haak te slaan donderdag het probleem hadden opgelost.  Een groep toeristen, die niet eens zo ver van de kust aan het snorkelen was, kreeg zaterdag  echter gezelschap van een drie meter lange witpunthaai. Die begon in kleine cirkels rond de groep te zwemmen. De begeleider besloot dat het hoog tijd werd om iedereen weer aan boord van de snorkelboot te krijgen. Hij gaf de toeristen de instructie om zo rustig mogelijk en met zo weinig mogelijk gespetter één voor één naar de boot te zwemmen.

Slecht idee
De Egyptische autoriteiten zeggen dat ze aan veertig duikinstructeurs hebben gevraagd of die nog haaien hadden gezien. "Ze zeiden van niet en daarop hebben we besloten dat het veilig was om te zwemmen." De officiële versie is ook dat niemand een idee heeft waarom de haaien zich zo agressief gedragen.

Duikers en marinebiologen waarschuwen al jaren dat er problemen op handen waren. Ondermeer door vervuiling, als gevolg van het almaar groeiend toerisme en onverantwoord omspringen met koraalriffen of gewoon stommiteiten. Zo is er behoorlijk wat concurrentie tussen de uitbaters van duik- en snorkelcentra. Die gooien steeds vaker en steeds meer eten uit om de kleurrijke vissen te lokken voor de toeristen. En eten uitgooien waar haaien zitten én heel veel mensen zwemmen is een slecht idee.

Brazilië
Tot wat zoiets kan leiden weten ze in Recife, in Brazilië, waar een groot rif voor magnifieke stranden ligt. Haaien vielen daar nooit mensen aan, maar in de jaren negentig kwam daar verandering in. Gevolg: achttien doden en meer dan vijftig gewonden. De oorzaak bleek een combinatie van drie factoren. De mangroves, de kraamkamers en voedselbaken van de haaien waren verwoest om er toeristische complexen te bouwen. Door vervuiling en overbevissing door meer en meer mensen decimeerde de rest van de voedselvoorraad van de haaien. En dan was er nog een catalysator.  Een vleesverwerkend bedrijf dumpte afval - waaronder bloed - in een rivier die uitmondt in de buurt van de drukke stranden. Het bloed maakte de haaien gewoon stapelgek.

De drie factoren zijn ook in Sharm aanwezig, en hoewel de Egyptenaren nu de vinger wijzen naar een vrachtschip dat dode schapen overboord zou hebben gegooid, lijken de aanvallen van de afgelopen week al lang in de maak te zijn.

Schuld
Marcus Mauer, manager van het Extra Dive Centre in Sharm-el-Sheikh, windt er geen doekjes om: "De toeristische sector en de badgasten zelf hebben hier schuld aan", zegt hij. "Normaal leven deze witpunthaaien in open water en niet dicht bij de kust of in de koraalriffen. Maar doordat mensen vissen lokken met voedsel, trekken de grotere vissen ook naar het rif en in hun spoor volgen de witpunthaaien. We hebben het normale gedrag van die dieren veranderd en moeten dan ook niet verwonderd zijn dat er ongelukken gebeuren. Witpunthaaien zijn uiteindelijk roofdieren."

Langs het strand in Sharm staan inmiddels borden die toeristen waarschuwen dat etensresten in afvalbakken moeten en dat er in het water geen voedsel genuttigd mag worden.

Mauer weet ook waarom het zwemmers en snorkelaars zijn die aangevallen worden, en niet de duikers, die de haaien opzoeken. "Duikers bewegen rustiger en ze raken niet zo snel in paniek. Zwemmers en snorkelaars zwemmen snel weg wat veel water doet opspatten en net dat triggert het jachtinstinct van de haai."

Jammer is dat de haai uiteindelijk er af komt met een slecht imago. De realiteit is echter dat er jaarlijks zeker 100 miljoen haaien verdood worden, voornamelijk om hun vinnen in soep te verwerken. Daardoor is het haaienbestand in amper dertig jaar met 70 procent afgenomen, en de aantallen van de grotere soorten, waaronder de witpunthaai, zelfs met 90 procent. Dat terwijl er wereldwijd jaarlijks niet meer dan 50 mensen gebeten worden door haaien. Bovendien zijn er slechts vier van de meer dan 360 soorten haaien die je als mens beste uit de weg gaat: de grote witte haai, tijgerhaai, stierhaai en witpunthaai.