Waar eerder Japan bekend stond als voorvechter van de jacht op walvissen, zijn het nu vooral de Verenigde Staten die de jacht op het grootste zeezoogdier verdedigen.

Dat zeggen verschillende milieuorganisaties aan de vooravond van een bijeenkomst van de Internationale Walvisvaartcommissie (IWC) die van 3 tot 5 juli wordt gehouden op het Britse eiland Jersey. De milieuorganisaties vrezen dat de VS opnieuw zullen proberen om de jacht door de inheemse bewoners van Alaska te legaliseren.

In de commissie zijn 89 landen vertegenwoordigd, zowel landen die voor de walvisvangst zijn als landen die er tegen zijn, zoals het Latijns-Amerikaanse blok.

"Het nieuwe gevaar komt niet langer van Japan maar van de Verenigde Staten", zegt José Truda Palazzo, voormalig Braziliaans IWC-vertegenwoordiger en nu coördinator van het zuidkaperproject van het Centrum voor Walvisbescherming in zijn land. "Er heerst heel wat ongenoegen in de regio omdat de delegatie van de Verenigde Staten, die agressief is en geen onderhandelingsruimte heeft, in Jersey gaat proberen om een initiatief nieuw leven in te blazen dat de walvisjacht legitimeert."

Door de achteruitgang van veel walvissoorten vaardigde de IWC in 1986 een internationaal moratorium uit, een tijdelijk verbod voor de jacht op walvissen. Japan bleef walvissen vangen en beriep zich daarvoor op een artikel in de Internationale Conventie voor de Regulering van de Walvisvangst dat "wetenschappelijke vangst" toestaat.
Volgens milieuorganisaties vangt Japan ongeveer vierhonderd exemplaren per jaar, veel meer dan wat volgens experts nodig is voor onderzoeksdoeleinden. Bovendien jaagt Japan ook op walvissen in beschermde zones.

De Verenigde Staten voerden lang de strijd voor walvisbescherming aan, maar verdedigden wel quota voor inheemse inwoners van de noordwestelijke staat Alaska, die met traditionele walvisvangst in hun levensonderhoud voorzien.

In 2002 zorgde Japan er in de IWC voor dat die quota niet werden goedgekeurd. Milieuorganisaties zagen dat als een represaille voor de Amerikaanse strijd voor walvisbehoud. Sinds de nederlaag hield Washington zich gedeisd in deze kwestie. Maar de laatste drie jaar toonden de Amerikaanse vertegenwoordigers zich ineens grotere voorstanders van de walvisjacht dan hun Japanse collega's.

Bij de vorige IWC-vergadering, vorig jaar in het Marokkaanse Agadir, stelden de VS een hervorming voor die het moratorium behield maar tegelijk de inheemse quota en de Japanse vangsten mogelijk maakte. Het voorstel haalde het niet, onder meer door de massale afwijzing van Latijns-Amerikaanse landen en landen als Australië.

In Jersey gaan de VS opnieuw in de aanval, met de steun van Nieuw-Zeeland. Truda Palazzo betreurt dat, vooral omdat de VS zich vroeger zo tegen walvisjacht verzet hebben.
Volgens de Braziliaan is de wijziging in de Amerikaanse houding een gevolg van "de immense politieke macht" van traditionele gemeenschappen in het noorden van Alaska. Het gaat daarbij niet om "authentieke Eskimo's die in bootjes van dierenhuiden jagen met harpoen", zegt Palazzo. "Ze beschikken over technologie, krijgen subsidies van de regering en jagen niet om in hun levensonderhoud te voorzien." Volgens de Braziliaan gaat het om een binnenlandse kwestie en proberen de VS nu de andere IWC-leden te gijzelen in deze discussie.

De Buenos Aires-groep (GBA), het Latijns-Amerikaanse blok in de IWC, kondigde al aan dat ze het Amerikaanse voorstel zal blokkeren. In de groep zitten Argentinië, Brazilië, Chili, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Guatemala, Mexico, Nicaragua, Panama, Peru en Uruguay.
De Argentijnse Roxana Schteinbarg, van het Instituut voor Walvisbescherming, bevestigt dat men vooral bezorgd is over de houding van de VS. "In 2012 moet er opnieuw over de inheemse quota onderhandeld worden, en het is goed mogelijk dat de VS een bilateraal akkoord met Japan sluiten waarbij ze Japan steunen in ruil voor steun voor die quota volgend jaar.

Niet alleen de VS verdedigen de inheemse quota, ook Denemarken (voor Groenland), Rusland en het Caraïbische Saint Vincent en de Grenadines. "We aanvaarden dat er jacht voor levensonderhoud is, maar we denken dat daar in de meeste landen geen sprake van is", zegt Schteinbarg.
Volgens Schteinbarg worden explosieven gebruikt bij de vangst van de dieren en wordt het vlees bijvoorbeeld verkocht in Groenlandse supermarkten, waardoor sprake is van commercieel gebruik.